करमाळ्याच्या दोन संशोधकांचे संशोधन आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध; नगररचना व जलनियोजनासाठी उपयुक्त संशोधन

करमाळा(प्रतिनिधी) : करमाळा तालुक्यातील भोसे येथील प्रा. दिलीप गुलाबराव पाटील आणि हिवरे (ना.) येथील प्रा. डॉ. अरुण संदीपान मगर यांच्या संयुक्त संशोधनाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळाली आहे. भीमा नदीच्या वरच्या खोऱ्यातील जमिनीचा वापर व पाणीसाठ्यातील बदलांवरील त्यांचा शोधनिबंध ‘स्प्रिंजर’ समूहाच्या ‘डिस्कव्हर वॉटर’ या आंतरराष्ट्रीय शोधपत्रिकेत प्रसिद्ध झाला आहे.

संशोधनाचा मुख्य विषय:
दोन्ही संशोधकांनी गेल्या ३ दशकांत (१९९० ते २०२०) भीमा खोऱ्यातील ६७१७.६ चौरस किलोमीटर क्षेत्रात शहरीकरण, शेती आणि पाणी साठवणूक यात नेमके काय बदल झाले, याचा अभ्यास करण्यासाठी ‘गुगल अर्थ इंजिन’ (Google Earth Engine) या अत्याधुनिक रिमोट सेन्सिंग तंत्रज्ञानाचा वापर केला.

संशोधनातील महत्त्वाचे निष्कर्ष:
१. शहरीकरणात मोठी वाढ:गेल्या ३० वर्षांत रहिवासी आणि औद्योगिक क्षेत्रात प्रचंड वाढ झाली असून, त्याचा थेट परिणाम नैसर्गिक जलस्रोतांवर झाला आहे.
२. पाण्याचे नियोजन: सॅटेलाईट डेटाद्वारे त्यांनी सिद्ध केले की, मानवी हस्तक्षेपामुळे नदीपात्रातील आणि भूगर्भातील पाण्याच्या उपलब्धतेवर परिणाम होत आहे.
३. अचूकता: या संशोधनाची अचूकता ९४.९२% असून, भविष्यातील नगररचना आणि जलसंधारणासाठी हे एक महत्त्वाचे दस्तऐवज ठरणार आहे.

संशोधन पत्रिकेची लिंक : https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s43832-025-00308-9.pdf

प्रा. दिलीप पाटील यांनी पुण्यातील सिंहगड कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंगमधून सिव्हिल अभियांत्रिकीचे शिक्षण पूर्ण करून COEP, पुणे येथून टाऊन प्लॅनिंगमध्ये एम.टेक पदवी मिळवली आहे. सध्या ते बारामती येथील विद्या प्रतिष्ठानच्या अभियांत्रिकी महाविद्यालयात कार्यरत आहेत.

प्रा. डॉ. अरुण मगर यांनी पदवी शिक्षण करमाळा येथे पूर्ण करून सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठातून पदव्युत्तर व पीएच.डी. शिक्षण घेतले आहे. ते बारामती येथील तुळजाराम चतुरचंद महाविद्यालयात उपप्राचार्य व भूगोल विभागप्रमुख म्हणून कार्यरत आहेत.

या संशोधनामध्ये दिलीप पाटील व अरुण मगर यांच्यासह सच्चिदानंद सिंह, राम यश, पंकज आशिष, सावंत सुशांत अनिल, प्रसेंजीत कुमार मंडल आणि नेहा रार यांचा सहभाग होता.

“ग्रामीण भागातून येऊन आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने जागतिक प्रश्नांवर उपाय शोधण्याचा प्रयत्न केला आहे. हे संशोधन शाश्वत विकासासाठी उपयुक्त ठरेल,” अशी भावना प्रा. दिलीप पाटील व प्रा. डॉ. अरुण मगर यांनी व्यक्त केली. करमाळा तालुक्यातील दोन संशोधकांनी जागतिक स्तरावर यश संपादन केल्याबद्दल भोसे, हिवरे (ना) परिसरातून त्यांचे कौतुक होत आहे.